naar het vorige artikel naar het volgende artikel
Het volgende artikel verscheen in de Baby Special van de Gazet van Antwerpen (2006).
 
"KUNST OM NIETS TE VERSTOREN"
 

Mannelijke vroedvrouw Jo Deben leert koppels samen bevallen.
 
Dik gezaaid zijn ze niet, mannelijke vroedvrouwen. Jo Deben, Binds een jaar ook haptonoom (gevoelstherapeut), pleit voor een respectvolle benadering van lichaam en ziel.
 

Geel, Beringen - Vroedvrouw is hij, stelt Jo Deben (47) duidelijk, geen vroedman. "Leona Detiège noemde zichzelf toch ook niet burgemeesteres?" Het woord 'verloskundige' bevalt hem evenmin. "In Nederland wordt de term vaak gebruikt, maar in België denken ze dan direct aan een gynaecoloog."

Als ik zijn praktijkruimte binnenstap, voel ik mij meteen op mijn gemak. Alles in de lichte kamer straalt rust en harmonie uit. Overal ronde vormen en verfijnde kleuren. Tientallen geboortekaartjes pronken op de vensterbank. Tegen de muur hangt een Keniaans buikmasker, een zwarthouten replica van een vrouwenbuik, daarboven twee welgevormde borsten. In een flits schiet een herinnering door me heen. Die van het gevoel dat ik had tijdens mijn zwangerschappen: onwaarschijnlijke fierheid op mijn ronde moederbuik.

Een intense periode, die negen maanden voor het kind er is. "Vrouwen voelen dingen helemaal anders aan", knikt Jo. "Op psychisch, fysiek en relationeel vlak zijn alle gevoelens sterker. Bij koppels waar het voordien al niet goed ging, loopt het dan vaak nog slechter." Omgekeerd werkt dat ook. "Mannen die goed met hun vrouw omgaan, kunnen dan echt scoren", glirnlacht Jo. Bovendien is er het fenomeen van de generatieverschuiving. "Meisjes worden vrouwen, hun moeders worden grootmoeders", legt Jo uit. "Onderlinge relaties worden anders. Dat is geen onbelangrijk aspect."

Anker

Jo Debens hoofdjob is de nachtdienst in het verloskwartier van het Leuvense Gasthuisberg. Daarnaast werkt hij ook - overdag - voor het Geboorte-Informatiecentrum in Geel. Ongeveer een jaar geleden sloot hij een vierjarige opleiding tot haptonoom af. "Haptonomie vertrekt van de wetmatigheid van het gevoel", legt Deben uit. "De grondlegger, Frans Veldman, ging ervan uit dat een letsel vaak voortkomt uit opgeslagen onverwerkte emoties. Haptonomie benadert de mens als een geheel van lichaam en ziel. Vroedvrouwen hebben een heel aanrakend beroep. Ik merkte dat de haptonomie perfect aansloot bij de manier waarop ik werkte. Als je de mens fragmentarisch benadert, wordt het lichaam 'boos' en verkrampt het. Als het lichaam zich goed voelt, opens het zich beter."

"Een vrouw die bevalt, wordt overvallen door een lawine van pijn en emoties", gaat Jo verder. 'Ik fungeer als een soort anker. Een hand op een buik verzacht de pijn. De aanraking van een been kan kracht geven. Toen mijn vrouw beviel, was het voor haar een hulp dat ze haar voet tegen mijn buik kon zetten. Dat ankerde haar. Ik probeer mannen dat ook te leren. Vrouwen worden zenuwachtig als mannen aan hun hoofd bezig zijn. Ik heb gemerkt dat vrouwen zich meer gesteund voelen als ze door rustige, vertrouwde handen aangeraakt of gemasseerd worden aan hun buik, rug of benen."

Angst van vaders

De angst van de vaders in spe is Jo heel bekend. "Veep mannen zijn bang op dat moment", knikt hij. "De vrouwen voelen die angst aan en nemen ze over. Het is genant, hoor, als een vrouw in barensnood haar man opzij schuift en eist dat ik haar help. En dat is zonde, want het kan ook anders. Wat ik doe, is koppels voorbereiden op dit gebeuren. Als ze bij mij komen, 'oefenen' we al een beetje. Wat voelt goed aan, wat wilt u dat uw man nu doet? Zo weten ze al vooraf wat hen kan helpen tijdens de bevalling. Dan wordt het iets dat ze samen doen. Ik probeer zo weinig mogelijk tussenbeide te komen. Het is de kunst om niks te verstoren."

In de 25 jaren dat hij vroedvrouw is, heeft Jo de verloskunde erg zien medicaliseren. "Het aantal keizersnedes is ondertussen verdubbeld", klinkt het. "En veel vrouwen kiezen voor een pijnloze bevalling. Let op, ik heb er alle respect voor dat mensen daarvoor kiezen, begrijp me niet verkeerd. In Gasthuisberg begeleid ik veel van zulke verlossingen. En soms moet je wel degelijk ingrijpen. Maar anderzijds heeft het natuurlijk ook zijn keerzijde. Zwangerschap en geboorte zijn geen ziekte, maar een natuurlijk proces. Te veel ingrijpen doet meer kwaad dan goed. En vrouwen die pijnloos bevallen, gaan zonder het te weten wel eens over hun eigen grenzen omdat ze hun lichaam op dat moment niet voelen. Tijdens een natuurlijke bevalling kan je, als je je gesteund weet, met vertrouwen je lichaam volgen en zijn signalen herkennen, een oerkracht naar boven paten komen. Het komt de eerste hechting met je kind ten goede. Het kan je enorm sterken als vrouw en als persoon."

Meisjesscholen

Hoe vanzelfsprekend het nu ook lijkt dat mensen hun beroep vrij kiezen, twee decennia geleden was het dat allerminst. Toen Jo na zijn opleiding tot verpleegkundige vroedvrouw wou worden, raakte hij nergens binnen. "Ik heb alle scholen tussen Hasselt en Oostende opgebeld", grinnikt Jo. "Maar ze namen alleen meisjes aan. In Antwerpen was een gemengde school, maar die begon alleen als er minimum vijf studenten ingeschreven waren. En ik had tegenslag, want er waren er dat jaar maar drie."

Jo kon een programma van de meisjesschool in Duffel bemachtigen, zorgde zelf voor een stageplaats en haalde uiteindelijk zijn diploma voor de centrale examencommissie.

Zelfs nu nog is hij een witte raaf. "In het verloskwartier ben ik al een tiental jaren de enige mannelijke vroedvrouw", beaamt hij. "Maar dat stoort me absoluut niet. Mannen of vrouwen, dat maakt geen verschil. Met sommige mensen klikt het, met andere niet. En als enige man bouw je zo, zonder dat je dat wil, wel makkelijker een naam op."

Na het interview wordt er nog wat gekeuveld. Ik vertel hem over mijn kinderen, over mijn werk. Dat ik houd van de afwisseling tussen onderwijs en journalistiek. Hij herkent dat, glimlachend. En we praten erover hoe moeilijk het soms is te balanceren tussen werk en gezin. Als ik terug naar huis rijd, priemt er een straaltje zon door het wolkendek.

Joëlle DE RAET

www.geboorte-infocentrum.be

haptojo@yahoo.com
0477 18 39 34

 
Geen frames zichtbaar? Klik dan hier voor de volledige website.